عید فطر روز پیروزی بر طاغوت نفس
56 بازدید
تاریخ ارائه : 8/7/2013 1:53:00 PM
موضوع: اخلاق و عرفان

گوشه نگاهی به اشارات قرآن کریم و سیره معصومین(ع) در باب عید فطر

عید فطر روز پیروزی بر طاغوت نفس

ماه مبارک رمضان، ماه ضیافت الهی، ماه پرخیر و برکت و عید اولیای خدا، با همه عظمت و معنویت آن به پایان می رسد و ماه شوال با خاطره شکوهمند عید فطر آغاز می گردد، عید بزرگی که تنها به خاطر انجام مأموریت و وظیفه الهی برگزار می شود و مردم مسلمان جهان به شکرانه موفقیت در انجام فریضه بزرگ روزه و پیروزی بر هواهای نفسانی و وسوسه های شیطانی جشن می گیرند.خوشا به حال کسانی که در پرتو ماه مبارک رمضان و در سایه پرفیض شب های قدر، با نیایش و پرستش خالصانه، دل و جانشان را از غبار آلودگی ها و پلیدی ها شست و شو داده و به پاس این موفقیت بزرگ، عید سعید فطر را جشن می گیرند. آنها درس هایی چون ایثار، نوع پروری، اخلاص و پرهیزکاری را که از مکتب انسان ساز رمضان فرا گرفته، همواره در مسیر حیات خویش به کار می بندند و تا عید فطری دیگر، زندگی خود را بیمه می کنند. حلول این عید سعید انگیزه ای در ذهن ما ایجاد کرد تا گوشه نگاهی به اشارات قرآن کریم و سیره معصومین (ع) و بیانات مقام معظم رهبری در باب عید فطر بیاندازیم تا به کارکردهای این عید بزرگ مسلمین در جامعه اسلامی پی ببریم .

عید فطر در قرآن

با مراجعه به قرآن شریف آیاتی را می توان یافت که به طور مستقیم و با کمی دقت بر عید فطر و آداب آن توجه دارند و نشان می دهند که این مسئله از دید قرآن پنهان نمانده است. از آن آیات می توان به آیه 185 سوره مبارکه بقره اشاره نمود که در این آیه، خداوند متعال ضمن معرفی ماه مبارک رمضان و نزول قرآن، در آن به برخی از احکام مربوط به این ماه شریف اشاره کرده ومی فرماید: «هر یک از شما که هلال ماه رمضان را مشاهده کرد، باید روزه بگیرد وکسی که در حال سفر و یا مریض بود و ماه رمضان را درک کرد، در روزهای دیگر، باید روزه فوت شده را جبران کند.» در ادامه می فرماید: «خداوند این احکام را به خاطر راحتی شما و نه به خاطر به سختی افتادنتان تشریع نموده است و اینکه عدّه را تکمیل کنید و خدا را به خاطر هدایت، بزرگ بدارید.» «یریدالله بکم الیسر ولایرید بکم العسر ولتکملواالعده ولتکبروالله علی ما هدیکم ولعلکم تشکرون».

بیشتر دانشمندان گفته اند که مقصود از ولتکبرالله، تکبیرهایی است که در شب عید فطر وارد شده است که این تکبیرها بعد از چهارنماز مغرب و عشاء و صبح روز عید ونماز عید فطر گفته می شود. در عید فطر این گونه می گویند «الله اکبر الله اکبر لااله الاالله و الله اکبر، الله اکبر ولله الحمد، الحمد علی ماهدانا وله الشّکر علی ما اولانا»[1]

آیات 14 و 15 سوره مبارکه اعلی آیات دیگری هستند که با بحث در مورد نجات اهل ایمان و عوامل این نجات اشاره می کنند. نخست می فرماید: «مسلماً رستگار می شود کسی که خود را تزکیه کند (قد افلح من تزکی) و نام پروردگارش را به یاد آورد و به دنبال آن نماز بخواند (و ذکر اسم ربه فصلی).»

به این ترتیب، عامل فلاح و رستگاری و پیروزی و نجات را سه چیز می شمرد: تزکیه و ذکر نام خداوند و سپس بجا آوردن نماز. در اینکه منظور از تزکیه چیست، تفسیرهای گوناگونی ذکر کرده اند: نخست اینکه منظور، پاکسازی روح از شرک است، به قرینه ی آیات قبل و نیز به قرینه ی این که مهمترین پاکسازی، همان پاکسازی از شرک است. دیگر اینکه منظور، پاکسازی دل از رذائل اخلاقی و انجام اعمال صالح است، و دیگر اینکه منظور، زکات فطره در روز عید فطر است که نخست باید زکات را پرداخت و بعد نماز عید را بجا آورد.

قابل توجه این که در آیات فوق نخست، سخن از تزکیه و بعد ذکر پروردگار و سپس نماز است.به گفته بعضی از مفسران، مراحل عملی مکلف، سه مرحله است: نخست ازاله عقائد فاسده از قلب. سپس حضور معرفه الله و صفات و اسماء او در دل و سوم اشتغال به خدمت. آیات فوق در سه جمله کوتاه، اشاره به این سه مرحله کرده است. عده ای براساس روایات رسیده نیز معتقدند که منظور از «تزکی» دادن زکات فطره و خواندن نماز عید است.[2]

جایگاه رفیع عید فطر در کلام و سیره معصومین

ـ رسول اکرم(ص) : «آنگاه که شب عید فطر فرامی‌رسد‌ که آن را شب پاداش می‌گویند خداوند اجر روزه‌داران را بی‌حساب می‌دهد».[3]

ـ امام علی(ع): «همانا این روز برای کسی عید است که خدا روزه او را قبول نموده و از قیام (نماز) او تشکر کند و هر روزی که در آن معصیت خدا نباشد، همان روز عید است».[4]

ـ امام علی(ع): «آگاه باشید که این روز روزی است که خدا آن را برای شما عید قرار داده و شما را برای آن اهل قرار داده است. پس خدا را یاد کنید تا خدا نیز شما را یاد کند و دعا کنید و از او بخواهید تا بر شما مستجاب کند و زکات فطره خویش را بپردازید که آن سنت پیامبر شماست و واجبی از سوی خداست».[5]

ـ امام حسین(ع) : «زکات فطره، بر هر شهرنشین و بیابان‌نشین واجب است».[6]

ـ امام رضا(ع): «روز فطر برای مسلمانان عید گشته تا روز گردهمایی مسلمانان باشد که در آن گرد هم آیند و برای خدا در این روز به صحرا (فضای باز) درآیند و خدا را به خاطر منتی که بر آنها نهاده به بزرگی یاد کنند. پس این روز روز عید و روز اجتماع و روز فطر و روز زکات و روز امید و روز تضرع به درگاه الهی است».[7]

ـ امام سجاد (ع): روز عید فطر را روز جشن و شادی و اجتماع و همیاری مسلمانان نسبت به یکدیگر می داند و می فرماید: «پروردگارا ! ما به سوی تو برمی گردیم در روز عید فطرمان که آن را برای اهل ایمان روز عید و شادی و برای اهل ملت خودت روز اجتماع و همیاری قرار دادی»[8]

عید فطر در کلام رهبر انقلاب

ـ «... روز عید فطر از جمله مناسبت هایی است که امت اسلامی می تواند از آن منتفع شود و خوشبختانه در اسلام از این مناسبت ها بسیار است. این روز برای همه مسلمانان جهان عید است؛ روزی است که مسلمانان بعد از یک ماه روزه داری و عبادت و توجه و تذکر، با دل هایی که برای جلب رحمت و نورانیت الهی آماده شده است، با اقامه نماز و اجتماعات گوناگون، گرد هم جمع می شوند و این برای دنیای اسلام یک فرصت است».[9]

ـ «عید فطر یکی از عظیم ترین مناسبت های اسلامی است. دنیای اسلام، روز عید فطر را به معنای حقیقی عید می داند و عید می گیرد و این چیزی است که اسلام برای امت اسلامی خواسته است: «جَعَلَهُ اللهَ لَکُمْ عِیداً وَ جَعَلَکُمْ لَهُ اَهُلاًَ»؛ خدای متعال امروز را برای امت اسلامی عید قرار داد و آنها را شایسته این عید دانست. آنچه مهم است بخش دوم قضیه است. ما باید از این هدیه الهی استفاده کنیم؛ هم استفاده شخصی، به معنای راه دادن نور معرفت و توبه و انابه به دل های خودمان که اگر از عالم معرفت و محبت الهی دریچه ای بر روی دل های خودمان باز و اندرون خود را نورانی کنیم، بسیاری از تاریکی ها و گرفتاری های دنیای بیرون هم حل خواهد شد...».[10]

ـ «... امروز عید فطر است؛ روز عیدی گرفتن از خدای متعال است؛ روزی است که در قنوت نماز عید فطر، میلیون ها دل متذکر و خاشع از خداوند متعال درخواست کردند همان خیراتی را که به برترین بندگانش داده است، به آنها هم بدهد و از شروری که برترین و بزرگ ترین انسان های تاریخ را از آن دور نگه داشته است، آنها را هم دور بدارد. آن خیرات در درجه اول، عروج به مقام توجه به خدا، عبودیت خدا، آشنا بودن و مرتبط بودن با خدا و الهام گرفتن از حضرت حق در همه گفتار ها و کردارها و آنات زندگی است و بدترین شرور، شرک به خدا، خضوع در برابر قدرت های غیرالهی و ضدالهی و بنده و برده دیگران بودن است...».[11]

عید فطر نقطه وحدت اسلامی

اجتماع روز عید فطر می تواند در پیوند و هم دلی مسلمانان نقش آفرین باشد. آنان در گردهم آیی روز عید فطر و قرار گرفتن در کنار هم، از دیدگاه ها، مشکلات و گرفتاری های یکدیگر آگاه می شوند. در این گردهم آیی، بغض ها و کینه ها به دوستی و هم دلی تبدیل می شود و مسلمانان شیعه و سنّی همچون بنیان مرصوص، احساس انسجام و نزدیکی بیشتری به یکدیگر می کنند.

عید فطر از یک سو، از پیوند معنوی انسان با خدای خویش حکایت دارد و از سویی دیگر، بیان گر ارتباط وی با هم کیشان خود است. نماز عید فطر، در واقع، نوعی مانور است که مسلمانان با هر عقیده و مذهب در آن به یک پارچگی و انسجام و هم بستگی خاصی دست می یابند.

ابعاد اقتصادی و اجتماعی عید فطر

در مورد ابعاد اقتصادی و اجتماعی عید فطر می توان به پرداخت زکات فطره، به عنوان عاملی ارزشمند برای فقرزدایی، کمک به محرومان و حل مشکلات اجتماعی در جامعه اسلامی اشاره کرد. افزون براین، در کنار کمک به نیازمندان، موارد مصرف دیگری نیز برای زکات فطره در اسلام منظور شده است که از جمله آنها احیای روحیه هم یاری و تعاون و رسیدگی به وضع بهداشتی، درمانی و فرهنگی مسلمانان است. بدین دلیل، قبول روزه به پرداخت زکات فطره بستگی دارد؛ زیرا دادن زکات موجب رهایی از هواهای نفسانی است. انسان مؤمن نیز باید از هر آنچه رنگ تعلق دارد، رها و آزاد باشد و زنجیر مادیات را از پای خود برکند تا سبک بال به سوی خداوند گام بردارد.

عید فطر، روز عیدى گرفتن از خداى متعال

عید فطر ؛ روز عیدى گرفتن از خداى متعال است؛ روزى است که در قنوت نماز عید فطر، میلیون‌ها دلِ متذکّر و خاشع از خداوند متعال درخواست کردند، همان خیراتى را که به برترین بندگانش داده است، به آنها هم بدهد و از شرورى که برترین و بزرگترین انسانهاى تاریخ را از آن دور نگه داشته است، آنها را هم دور بدارد، آن خیرات، در درجه‌ى اوّل، عروج به مقام توجّه به خدا، عبودیّت خدا، آشنا بودن و مرتبط بودن با خدا و الهام گرفتن از حضرت حق در همه گفتارها و کردارها و آنات زندگى است و بدترین شرور، شرک به خدا، خضوع در مقابل قدرت‌هاى غیرالهى و ضدّ الهى و بنده و برده دیگران بودن است، امیدواریم خداوند به فضل و رحمت خود دعاى میلیون‌ها مسلمان را که از دل بر زبان جارى کردند، مستجاب کند و مسلمانان را به وادى امن عبودیّت و مقام بنده‌ صالح و شایسته خود وارد کند.

[1].تفسیر ابوالفتوح رازی، ج2، ص 18.

[2].بحارالانوار، علامه مجلسی، ج 93، ص 104، ح 3.

[3]. بحارالانوار، ج 93، ص 337.

[4]. نهج البلاغه، کلمات قصار، 551.

[5]. من لا یحضره الفقیه، ج 1، ص 517.

[6]. همان، ص 522.

[7]. علی مؤیدى، فرهنگ جامع سخنان امام حسین(ع)، ص 764.

[8]. صحیفه سجادیه، دعای 45 .

[9]. سخنرانی مقام معظم رهبری در دیدار با کارگزاران نظام، 15/9/1381.

[10].همان، 25/9/1380.

[11].همان، 5/9/1382.