«نرمش قهرمانانه» به شرط درک ماهیت طرف مقابل و فهم صحیح هدفگذاری او
60 بازدید
تاریخ ارائه : 10/2/2013 8:40:00 AM
موضوع: علوم سیاسی

گزارشی تحلیلی از کتاب «صلح امام حسن(ع) » و مفهوم «نرمش قهرمانانه» :

 این روزها که فضای سیاسی-گفتمانی جمهوری اسلامی، معطوف به مقوله مهم «نرمش قهرمانانه» است، صاحب نظران از زوایای مختلفی این رهنمود رهبر معظم انقلاب اسلامی را مورد بحث قرار میدهند.مقام معظم رهبری در دیدار روز سه شنبه 26 شهریورماه با فرماندهان سپاه پاسداران انقلاب اسلامی فرمودند:« من مخالف حرکت های صحیح دیپلماسی نیستم. بنده معتقدم به آنچه سال ها پیش، نرمش قهرمانانه نام گذاری شد.»در ذهن شنونده این سخن و خواننده این عبارت، این پرسش شکل می گیرد که اصطلاح مورد اشاره رهبرمعظم انقلاب آیت الله خامنه ای «نرمش قهرمانانه» برساخته کیست و ایشان به کدام نام گذاری اشاره می کنند؟ بر این اساس تصمیم گرفتیم مروری براین کتاب داشته باشیم تا با این تعبیر زیبا از صلح امام حسن (ع) بیشتر آشنا شویم.«نرمش قهرمانانه» ، یاد آور کتابی است که خود آیت الله خامنه ای در سال 1348 ترجمه کرده اند.کتاب «صلح الحسن» نوشته « راضی آل یاسین» که در فارسی اول بار توسط روحانی جوان و مبارزی به نام «سید علی خامنه ای» ترجمه شد. چاپ اول این کتاب توسط نشر آسیا صورت گرفت و در سال 1386 دفتر نشر فرهنگ اسلامی این کتاب را برای بار ششم به زیور چاپ آراست .مترجم به سبب ذوق ادبی و باورهای مذهبی ترجیح داد عنوان کتاب را به «صلح امام حسن(ع) » ترجمه کند و ذیل آن نیز عبارت « پرشکوه ترین نرمش قهرمانانه تاریخ» را بیاورد. این تعبیردر سالهای بعد نیز از سوی ایشان استفاده شد و نهایتا در دیدار اخیر فرماندهان سپاه پاسدارن با معظم له در بیانی دقیق و شیوا، فصل الخطاب، رویکرد سیاست خارجی جمهوری اسلامی در وضعیت موجود گشت.

صلح امام حسن(ع) یکی از مهمترین فرازهای تاریخ تشیع است، از همین رو مورخان اسلامی از همان روزهای نخست واقعه، به تهیه گزارشهایی تاریخی در این زمینه اقدام کرده اند. این گزارش ها به پیروی از روش نگارش کتب تاریخی در قرون اولیه به سبک روایی تهیه شده اند.

اما تحلیل این رویداد و دوری گزیدن از روایت و نقل گزارشهای تاریخی از آن دوران یک ضرورت به شمار می رود. کتاب « صلح امام حسن (ع) پرشکوه ترین نرمش قهرمانانه تاریخ » بقلم مرحوم شیخ راضی آل یاسین ‏‏‏‏، به زبان عربی و با نام «صلح الحسن» یکی از برجسته ترین کتابهایی است که به تحلیل این بخش از تاریخ اسلام پرداخته است .شیخ راضی آل یاسین، فرزند شیخ عبدالحسین بن شیخ باقر از علما و محققان و مورخان نجف بود که به سال 1314.ق متولد شد و در 15 ذی قعده سال 1372.ق یعنی درست سال انتشار کتابش «صلح الحسن» درگذشت. وی پیش از آن افزون بر«دیوان» کتابی نیز با عنوان «تاریخ‌الکاظمیه فی‌القدیم والحدیث» و کتابی با عنوان «اوج‌البلاغه» در خطبه‌های امام حسن و امام حسین(ع) تألیف کرد. اصولاً خاندان آل یاسین یکی از خاندان‌های علمی بزرگ نجف است که نه تنها شیخ راضی بلکه عالمان، فقیهان و مورخان برجسته‌ی دیگری هم داشته و دارد.

از ویژگی های مهم کتاب ، بهره مندی از پژوهشی عمیق و دقیق در تالیفات و کتب تاریخی مربوط به موضوع می باشد که پس از آن توانسته با ارائه طرحی نو ، به تحلیل وقایع سیاسی دوران حیات امام بپردازد . به همین رو در ابتدای کتاب و چند صفحه به طور مختصر بیوگرافی آن امام همام را ارائه می دهد و به همین اندازه بسنده می کند تا بتواند در فصول بعدی ‏ رویدادهای سیاسی آن روزگار را به خوبی و به طور دقیق و صحیح از شرایط سیاسی و دلایل صلح امام حسن (ع) ارائه نماید .

برای معرفی این کتاب همین بس که مقام معظم رهبری پس از این که این کتاب را جامع‌ترین ومستدل‌ترین کتاب درباره صلح امام حسن(ع) معرفی می‌کنند درباره انگیزه ترجمه این کتاب می‌گویند: «پیش از این‌که به ترجمه این کتاب بپردازم مدت‌ها در فکر تهیه نوشته‌ای در تحلیل موضوع صلح امام حسن(ع) بودم و حتی پاره‌ای یادداشت‌های لازم را نیز گردآورده بودم، ولی سپس امتیازات فراوان این کتاب مرا از فکر نخستین باز داشت و به ترجمه این اثر ارزشمند وادارکرد.»این اثر در چهار بخش دربرگیرنده خلاصه‌ای از وقایع تاریخی دوران امامت حضرت امام حسن(ع) پیش از بیعت تا صلح و پایان ماجرا و مقایسه‌ای بین شرایط امام حسن و امام حسین(ع) است.

کتاب با گفتاری نسبتاً مفصل از علامه عبدالحسن شرف‌الدین، رهبر شیعیان لبنان در نیمه دوم قرن گذشته هجری قمری و پیشگفتار کوتاه نویسنده درباره تحقیق و کتابش آغاز می‌شود و پس از پرداختی کوتاه به زندگی‌نامه و سیره و سیمای حضرت امام حسن علیه‌السلام به سراغ محور اصلی بحث یعنی زندگی سیاسی پرفراز و نشیب ایشان می‌رود.در بخش‌های دوم و سوم که پیکره اصلی تحقیق را شکل می‌دهند، سخن از موقعیت سیاسی ویژه آن روزگار و چرایی و چگونگی صلح و پیامدهای آن است؛ نویسنده با نگاهی ژرف به تحلیل داده‌های تاریخی و مدارک و اسناد معتبر پرداخته و تصویر روشن و منسجمی از موضوع ارائه نموده است.در بخش پایانی نیز مقایسه‌ای کوتاه و فشرده میان شرایط زمانه امام حسن با روزگار امام حسین علیهم السلام صورت گرفته است.خواندن این کتاب به خوبی شما را به این نتیجه می‌رساند که امام حسن و امام حسین(ع) دو روی سکه پر جلوه امامت بودند که وظیفه و کار هر یک در جای خود و در اوضاع و احوال خاص خود از نظر اهمیت و هم از نظر فداکاری و از خودگذشتگی درست معادل و هم‌وزن دیگری بود.

حال با تامل بیشتر در رویکرد امروز نظام اسلامی و فهم دقیق تر «نرمش قهرمانانه» که مقام معظم رهبری به عنوان ما به ازای ضمنی برای صلح امام حسن (ع) به کار برده بود می توان پیوند راهبردی و معناداری بین وضعیت امروز جمهوری اسلامی و صلح قهرمانانه امام حسن(ع) یافت . برای دریافت و درک این پیوند حیاتی و مهم لازم است در ابتدا توجه شود که دو کلمه ی «نرمش»و «قهرمانانه»در هنگام ترجمه کتاب «صلح الحسن»از سوی حضرت آیت الله خامنه ای به عنوان عالمی آگاه و ادیبی چیره دست برای کلمه پر معنا و عمیق «صلح»به کار رفته است و بیانگر اتخاذ سخت ترین و پیچیده ترین تصمیم از سوی امام دوم شیعیان حضرت حسن بن علی علیه السلام در یکی از حساس ترین برهه های تاریخ تشیع و اسلام است.بر این اساس لازم است به برخی نکات ادبی نهفته در هریک از این دو واژه توجه بیشتری شود.

اول اینکه، آنچه از کلمه «نرمش»به معنای انعطاف به ذهن متبادر می شود، حالتی بین سختی محض و شکستن و از هم پاشیدن است. دوم اینکه، هنگامی از واژه «نرمش»استفاده میشود که پیش از آن از قدرت، استحکام و سترگی خاصی برخوردار بوده و حالا در وضعیت جدید بنابر ملاحظاتی می بایست از آن قدرت و استحکام به سمت نرمی و انعطاف حرکت کرد. سوم اینکه،حدّ نهایت این نرمی، پیش از فرو نهادن قدرت و استحکام اولیه است. به بیان دیگر «نرمش، حفظ قدرت و استحکام درونی و به خرج دادن حداکثر انعطاف بیرونی است.»«قهرمانانه»نیز که از (ق.ه. ر) در زبان عربی به معنای نوع خاصی از برتری و چیرگی گرفته شده، واجد ملاحظات دقیقی است. اول اینکه قهرمان به طور دقیق به کسی می گویند که بدون استفاده از زبان و حرّافی بتواند به طور عملی بر طرف مقابل، پیروز شود.

دوم اینکه، پیروزی مستفاد از کلمه «قهر»نوع خاصی از پیروزی است به این ترتیب که پیروزمند و قاهر، پس از پیروزی، مغلوب را به حال خود رها نکرده و بلکه ماهیت و خواست باطنی خود را نیز بر او تحمیل می کند.

سوم اینکه، این کلمه در عربی زمانی به کار می رود که حریف و طرف مقابل، در اثر ابهت «قاهر»و «قهرمان»اراده رویارویی موثر و مقاومت جانانه را ندارد و به نوعی با زبونی شکست را متحمل می گردد. با توجه به این دقتهای ادبی در می یابیم، «نرمش قهرمامانه»انتخابی حکیمانه برای ترجمه «صلح»در جمیع جوانب آن با مد نظر قرار دادن مقدمات و نتایج آن است و از همین روست که می تواند عهده دار رویکرد نظام اسلامی در شرایط پیچیده امروز باشد. چه اینکه کلمه «صلح»معمولا به طور کامل و دقیق برگردان به فارسی نشده و معمولا با نوعی از خفّت و قبول شکست همراه است که بنابر توضیحات فوق، نمی تواند صحیح و دقیق باشد. افزون بر اینکه، صلح امام مجتبی علیه السلام علی رغم طعنه و تهمت دوستان و همراهان خسته، ناامید و سست ایمان، هرگز ذلت و خواری برای مسلمین و راه حق نبود و در آینده یی نه چندان دور زمینه قیام حسینی و حیات همیشگی اسلام ناب را فراهم آورده و تضمین کرد.نرمش قهرمانانه امام حسن علیه السلام اگر چه در شرایط بسیار سخت و پیچیده ای اتخاذ شد اما مسبوق به سابقه بوده و نبی مکرم اسلام نیز در چنین شرایط دشواری و علی رغم کوته بینی برخی به ظاهر مسلمان و دلسوز، با انعقاد «صلح حدیبیه»با مشرکین مکه، زمینه حصول پیروزی بزرگ و وعده داده شده از سوی خداوند متعال را محقق ساخت.امروز نیز رهبر معظم انقلاب پیش از سخن گفتن از دیپلماسی و نرمش قهرمانانه ابتدا از پنجره ی دشمن شناسی وارد مسئله شده و چرایی و چگونگی تقابل دشمن با انقلاب اسلامی را تبیین کردند و اشاره به نظم جدیدی که انقلاب اسلامی به بشریت ارائه میکند خاطر نشان کردند: «نظام سلطه دنیا را به دو بخش ظالم و مظلوم تقسیم کرده اما انقلاب اسلامی منطق ظلم ستیزی و پرهیز از ظلم را همراه آورده و این منطق باعث شد پیام انقلاب در مرزهای ایران محصور نماند و مورد استقبال ملتها قرار گیرد. »دولتهای جبّار، حکومتهای وابسته ی به نظام سلطه و شبکه های غارتگر بین المللی از جمله مخالفان پیام انقلاب ملت ایران هستند و طبق فرموده مقام معظم رهبری نظام سلطه و وابستگان آن، سه سیاست اصلی «جنگ افروزی، فقر آفرینی و فساد انگیزی» را دنبال میکنند و اسلام با همه این سیاستها مخالف است و این مخالفت، مبنای چالش اساسی با انقلاب است.

حضرت آیت الله خامنه ای با تأکید بر اینکه همه تحرکات و توطئه های دشمنان در 34 سال اخیر را باید در چارچوب این چالش اساسی تحلیل کرد.و سپس به عرصه ی دیپلماسی و لبخندها و درخواست مذاکره ها اشاره کرده و فهم و درک این رفتارها را در چارچوب همان چالش اصلی دانسته و «نرمش قهرمانانه» را مقید به شرط «درک ماهیت طرف مقابل و فهم صحیح هدفگذاری او» خواندند.یعنی با در نظر داشتن چالش اساسی نظام سلطه با انقلاب و همچنین فهم صحیح از دشمن و اهداف او می توان از روش های مختلف در دیپلماسی و روابط بین الملل استفاده کرد. اگر تاکتیک خاصی بنا بر مصلحت مدنظر است ، این رویکرد می بایست از روی حکمت و با حفظ عزت باشد.اگر بنا بر دیپلمات بودن است ، انقلابی بودن نباید فراموش شود! و در یک کلام اگر نرمشی هم در کار است ، این نرمش می بایست «قهرمانانه» باشد!